Zioła a nerki: co naprawdę wiadomo o ich roli przy cukrzycy i kamicy?

Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie „jakie zioło pomoże moim nerkom”. To, co czyta się na forach czy w telewizji śniadaniowej, rzadko bierze pod uwagę, na jakim etapie choroby jesteś, jakie masz wyniki i jakie leki przyjmujesz. A to właśnie te trzy rzeczy decydują, czy dane ziele w ogóle ma sens w Twoim przypadku.

Skąd w ogóle bierze się to zainteresowanie ziołami?

Naukowcy od lat sprawdzają, czy rośliny znane z kuchni czy medycyny ludowej mogą wspierać pracę nerek  – zwłaszcza przy dwóch częstych problemach: nefropatii cukrzycowej (czyli uszkodzeniu nerek związanym z cukrzycą) i kamicy nerkowej.

Zanim jednak przejdziemy dalej, warto rozumieć jedną rzecz: większość tych badań powstała na zwierzętach, głównie na szczurach. To nie znaczy, że efekt u człowieka jest niemożliwy –  ale znaczy, że nie mamy pewności, że to, co zadziałało w laboratorium, zadziała tak samo przy Twoim talerzu.

Czy zioła mogą pomóc przy nefropatii cukrzycowej?

To zależy –  i to nie jest wykręt, tylko fakt. Cukrzycowa choroba nerek rozwija się latami, a jej przebieg zależy od poziomu cukru, ciśnienia, stanu zapalnego i tego, jak długo trwa cukrzyca. Badania na zwierzętach sprawdzały kilkanaście roślin pod kątem tego, czy potrafią spowolnić dwa procesy leżące u podstaw tej choroby: stres oksydacyjny i tzw.  „przyklejanie się” cukru do struktur nerki.

Wśród najczęściej badanych roślin pojawiają się:

• Czosnek i imbir –  w badaniach łagodziły postęp strukturalnych zmian w nerkach.

• Kurkuma –  dzięki kurkuminie, związkowi odpowiedzialnemu za jej intensywny kolor.

• Traganek (Astragalus membranaceus) –  jedna z niewielu roślin z tej listy, dla której istnieją już metaanalizy, czyli zbiorcze podsumowania kilku badań, sugerujące jej wartość kliniczną.

• Zielona herbata –  badana pod kątem wpływu na konkretne mechanizmy enzymatyczne związane ze stanem zapalnym nerek.

• Ostropest plamisty –  jego sylimaryna była sprawdzana pod kątem zapobiegania postępowi uszkodzeń nerek.

• Miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba) –  ekstrakt z liści badano we wczesnych stadiach nefropatii.

• Rzadziej wymieniane, ale również obecne w badaniach: len, moringa, liście oliwki europejskiej, żeń-szeń amerykański i winorośl.

To wciąż mechanizmy zaobserwowane głównie w laboratorium, nie gotowy efekt kliniczny u człowieka. Traganek wyróżnia się tym, że ma za sobą więcej analiz klinicznych niż reszta –  ale to wciąż nie znaczy, że pasuje każdemu, niezależnie od etapu choroby i przyjmowanych leków.

Czy zioła mogą pomóc przy kamicy nerkowej?

Tu sytuacja jest trochę inna, bo kamica ma prostszy mechanizm: mocz zbyt zagęszczony pewnymi substancjami sprzyja tworzeniu kryształów, które z czasem łączą się w kamień. Badane rośliny sprawdzano głównie pod kątem tego, czy zapobiegają krystalizacji, zmniejszają zlepianie się kryształów albo ułatwiają wydalanie już powstałych złogów.

Do częściej badanych należą:

• Sok z cytryny  –  jedna z lepiej udokumentowanych opcji, badana pod kątem zmniejszania ryzyka powstawania kamieni.

• Buzdyganek naziemny (Tribulus terrestris) –  owoce i korzenie sprawdzano przeciwko kamicy.

• Znamiona kukurydzy –  badane pod kątem wpływu na czynniki ryzyka obecne w moczu.

• Hibiskus –  liście testowano pod kątem działania przeciwkamiczego.

• Dzika róża –  napary sprawdzano przy kamicy szczawianowo-wapniowej, czyli najczęstszym typie kamieni.

• Kozieradka i czarnuszka  –  nasiona obu roślin badano profilaktycznie.

• Rzadziej wymieniane:  marchew, słonecznik, herbata jawajska 

Rodzaj kamieni ma tu znaczenie. Kamica szczawianowo-wapniowa (najczęstsza) reaguje inaczej niż kamica moczanowa czy struwitowa. Zanim ktokolwiek zacznie pić litry soku z cytryny, dobrze wiedzieć, z jakim rodzajem kamieni ma do czynienia –  a to wychodzi dopiero z analizy składu kamienia lub badań moczu.

Pytania, które warto sobie zadać –  albo zabrać do lekarza

• Jaki jest mój etap choroby nerek (GFR)? –  od tego zależy, czy jakiekolwiek zioło w ogóle wchodzi w grę.

• Jaki mam skład kamieni nerkowych, jeśli je miałem/miałam? –  inne zioła pomagają przy różnych typach kamicy.

• Jakie leki biorę na co dzień? –  niektóre zioła (np. czosnek, imbir w dużych ilościach) wpływają na leki obniżające cukier czy rozrzedzające krew.

• Czy moje ciśnienie i poziom cukru są dobrze wyrównane?  –  to ma większe znaczenie dla nerek niż jakiekolwiek ziele.

• Czy piję wystarczająco dużo wody? –  to pytanie, na które odpowiedź wpływa na obie sprawy: cukrzycę i kamicę.

Jak to wygląda w praktyce

Wyobraź sobie zwykły dzień: szklanka wody z cytryną rano, kawałek imbiru do herbaty, szczypta cynamonu do owsianki. To ilość, która realnie nie zaszkodzi większości osób i mieści się w granicach zwykłej kuchni, a nie suplementacji.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja, gdy ktoś zaczyna brać skoncentrowane wyciągi ziołowe w kapsułkach, w dawkach z badań na zwierzętach  –  bo te dawki bywały znacznie wyższe niż to, co można zjeść przy zwykłym posiłku. Precyzyjne, bezpieczne dawkowanie dla ludzi wciąż wymaga dalszych badań klinicznych  –  dlatego decyzja o suplementach ziołowych, w odróżnieniu od zwykłej kuchni, to już rozmowa z lekarzem prowadzącym, nie eksperyment do zrobienia samemu w domu.

I na koniec

Zioła nie są ani cudownym lekiem, ani czymś, czego trzeba się bać. Są dodatkiem –  czasem sensownym, czasem obojętnym, w zależności od tego, co dzieje się z Twoimi nerkami akurat teraz. Najlepszą mapą wciąż pozostają Twoje wyniki i rozmowa z lekarzem lub dietetykiem, którzy znają Twoją historię 

źródło:Kidney disorders and management through herbs: A ReviewThe Journal of PhytopharmacologyPublisher: BioMed Research PublishersBy Neeru Vasudeva