Całe jajko dostarcza pełnowartościowego białka, ale także fosforu, który znajduje się głównie w żółtku. Samo białko jaja zawiera wysokiej jakości białko przy znacznie mniejszej zawartości fosforu. Dlatego w niektórych sytuacjach klinicznych, zwłaszcza przy hiperfosfatemii, część całych jaj można zastąpić białkami jaj.

Nie oznacza to jednak, że żółtko jest „zakazane”. Jego ilość należy dopasować do całego jadłospisu, wyników badań i indywidualnego zapotrzebowania na białko. U pacjentów dializowanych, u których zapotrzebowanie na białko jest większe, jajka mogą być bardzo praktycznym elementem diety.

Praktyczna zasada:
zamiast całkowicie rezygnować z jajek, można modyfikować proporcję całych jaj do białek jaj.

Jajka przed dializą i podczas dializ –  dlaczego zalecenia się różnią?

Przed rozpoczęciem dializ u wielu osób z PChN zalecenia dotyczące białka są bardziej ostrożne, ponieważ zbyt wysoka podaż białka może utrudniać kontrolę choroby i zwiększać obciążenie metaboliczne. W tym okresie jajka mogą być elementem diety, ale ich ilość trzeba dopasować do całkowitego dziennego limitu białka.

Po rozpoczęciu dializ sytuacja się zmienia. Zapotrzebowanie na białko jest zwykle większe, między innymi z powodu strat aminokwasów i białka podczas zabiegów. Wtedy jajka, zwłaszcza białka jaj, mogą być bardzo praktycznym i łatwym do wykorzystania źródłem pełnowartościowego białka.

To właśnie dlatego ten sam produkt może mieć inne miejsce w jadłospisie w zależności od etapu choroby. Nie ma sensu mówić po prostu „jajka są dobre” albo „jajka są złe” — liczy się kontekst kliniczny.

Praktycznie:
przed dializą pilnujemy, by jajka mieściły się w ustalonym limicie białka; na dializie często wykorzystujemy je jako wygodne źródło pełnowartościowego białka.

Żółtko a fosfor –  kiedy ma znaczenie?

Fosfor w jajku znajduje się głównie w żółtku, dlatego przy hiperfosfatemii albo trudnościach z kontrolą gospodarki fosforanowej czasem warto zmniejszyć liczbę żółtek, zachowując część białek jaj. Nie oznacza to jednak, że żółtko trzeba automatycznie eliminować u każdej osoby z PChN. Decyzja powinna zależeć od wyników badań, stadium choroby, całkowitej podaży fosforu i białka oraz od tego, jakie inne produkty pojawiają się w diecie.

W praktyce ważne jest też źródło fosforu. Fosfor naturalnie obecny w żywności ma inną biodostępność niż fosfor z dodatków technologicznych, dlatego samo patrzenie na liczbę miligramów nie daje pełnego obrazu. KDIGO zaleca uwzględnianie źródła fosforu przy zaleceniach dietetycznych, zwłaszcza gdy leczymy hiperfosfatemię.

Praktycznie:
przy wysokim fosforze część całych jaj można zastąpić białkami jaj, zamiast całkowicie rezygnować z jajek.

Przez wiele lat jajka miały złą opinię ze względu na zawartość cholesterolu w żółtku. Dziś wiemy, że zależność między cholesterolem z pożywienia a stężeniem cholesterolu we krwi jest bardziej złożona, a większe znaczenie dla poziomu LDL ma cały sposób żywienia, zwłaszcza ilość tłuszczów nasyconych. U większości osób jajka mogą być elementem zdrowej diety.

W PChN warto jednak pamiętać, że ryzyko sercowo-naczyniowe jest już samo w sobie podwyższone, dlatego nie patrzymy wyłącznie na liczbę jaj. Bierzemy pod uwagę profil lipidowy, cukrzycę, choroby sercowo-naczyniowe, masę ciała oraz cały wzorzec żywienia. Przy podwyższonym LDL większą uwagę zwracamy również na źródła tłuszczów nasyconych i ogólną jakość diety. KDIGO 2024 podkreśla znaczenie modyfikacji ryzyka sercowo-naczyniowego u osób z PChN i zaleca m.in. model żywienia zbliżony do śródziemnomorskiego.

Praktycznie:
jajko nie jest „zakazane przez cholesterol”, ale jego ilość powinna pasować do całej diety i indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego.