Jajka w przewlekłej chorobie nerek – ile można jeść i co z cholesterolem?
Jajka w przewlekłej chorobie nerek – ile można jeść i co z cholesterolem?
Jajka są wartościowym źródłem pełnowartościowego białka, witamin i składników mineralnych. W przewlekłej chorobie nerek nie trzeba ich automatycznie eliminować z diety. Znaczenie ma jednak ilość białka zalecana na danym etapie choroby, gospodarka fosforanowa, sposób przygotowania posiłku oraz cały jadłospis. Inaczej będziemy patrzeć na jajka u osoby z PChN przed dializą, a inaczej u pacjenta dializowanego, którego zapotrzebowanie na białko jest większe.
Czy jajka są zdrowe przy PChN?
Tak, jajka mogą być elementem diety osoby z przewlekłą chorobą nerek. Nie ma jednak jednej liczby jaj odpowiedniej dla każdego pacjenta. Zalecenia zależą między innymi od stadium PChN, zapotrzebowania na białko, wyników fosforu i PTH, obecności dializoterapii oraz pozostałych źródeł białka i fosforu w diecie.
Jajko jako źródło białka całe jajko czy samo białko?
Całe jajko dostarcza pełnowartościowego białka, ale także fosforu, który znajduje się głównie w żółtku. Samo białko jaja zawiera wysokiej jakości białko przy znacznie mniejszej zawartości fosforu. Dlatego w niektórych sytuacjach klinicznych, zwłaszcza przy hiperfosfatemii, część całych jaj można zastąpić białkami jaj.
Nie oznacza to jednak, że żółtko jest „zakazane”. Jego ilość należy dopasować do całego jadłospisu, wyników badań i indywidualnego zapotrzebowania na białko. U pacjentów dializowanych, u których zapotrzebowanie na białko jest większe, jajka mogą być bardzo praktycznym elementem diety.
Praktyczna zasada:
zamiast całkowicie rezygnować z jajek, można modyfikować proporcję całych jaj do białek jaj.
Jajka przed dializą i podczas dializ – dlaczego zalecenia się różnią?
Przed rozpoczęciem dializ u wielu osób z PChN zalecenia dotyczące białka są bardziej ostrożne, ponieważ zbyt wysoka podaż białka może utrudniać kontrolę choroby i zwiększać obciążenie metaboliczne. W tym okresie jajka mogą być elementem diety, ale ich ilość trzeba dopasować do całkowitego dziennego limitu białka.
Po rozpoczęciu dializ sytuacja się zmienia. Zapotrzebowanie na białko jest zwykle większe, między innymi z powodu strat aminokwasów i białka podczas zabiegów. Wtedy jajka, zwłaszcza białka jaj, mogą być bardzo praktycznym i łatwym do wykorzystania źródłem pełnowartościowego białka.
To właśnie dlatego ten sam produkt może mieć inne miejsce w jadłospisie w zależności od etapu choroby. Nie ma sensu mówić po prostu „jajka są dobre” albo „jajka są złe” — liczy się kontekst kliniczny.
Praktycznie:
przed dializą pilnujemy, by jajka mieściły się w ustalonym limicie białka; na dializie często wykorzystujemy je jako wygodne źródło pełnowartościowego białka.
Żółtko a fosfor – kiedy ma znaczenie?
Fosfor w jajku znajduje się głównie w żółtku, dlatego przy hiperfosfatemii albo trudnościach z kontrolą gospodarki fosforanowej czasem warto zmniejszyć liczbę żółtek, zachowując część białek jaj. Nie oznacza to jednak, że żółtko trzeba automatycznie eliminować u każdej osoby z PChN. Decyzja powinna zależeć od wyników badań, stadium choroby, całkowitej podaży fosforu i białka oraz od tego, jakie inne produkty pojawiają się w diecie.
W praktyce ważne jest też źródło fosforu. Fosfor naturalnie obecny w żywności ma inną biodostępność niż fosfor z dodatków technologicznych, dlatego samo patrzenie na liczbę miligramów nie daje pełnego obrazu. KDIGO zaleca uwzględnianie źródła fosforu przy zaleceniach dietetycznych, zwłaszcza gdy leczymy hiperfosfatemię.
Praktycznie:
przy wysokim fosforze część całych jaj można zastąpić białkami jaj, zamiast całkowicie rezygnować z jajek.
Jajka a cholesterol – czy trzeba się ich bać?
Przez wiele lat jajka miały złą opinię ze względu na zawartość cholesterolu w żółtku. Dziś wiemy, że zależność między cholesterolem z pożywienia a stężeniem cholesterolu we krwi jest bardziej złożona, a większe znaczenie dla poziomu LDL ma cały sposób żywienia, zwłaszcza ilość tłuszczów nasyconych. U większości osób jajka mogą być elementem zdrowej diety.
W PChN warto jednak pamiętać, że ryzyko sercowo-naczyniowe jest już samo w sobie podwyższone, dlatego nie patrzymy wyłącznie na liczbę jaj. Bierzemy pod uwagę profil lipidowy, cukrzycę, choroby sercowo-naczyniowe, masę ciała oraz cały wzorzec żywienia. Przy podwyższonym LDL większą uwagę zwracamy również na źródła tłuszczów nasyconych i ogólną jakość diety. KDIGO 2024 podkreśla znaczenie modyfikacji ryzyka sercowo-naczyniowego u osób z PChN i zaleca m.in. model żywienia zbliżony do śródziemnomorskiego.
Praktycznie:
jajko nie jest „zakazane przez cholesterol”, ale jego ilość powinna pasować do całej diety i indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego.
Ile jaj można jeść przy PChN?
Nie ma jednej liczby jaj odpowiedniej dla każdej osoby z przewlekłą chorobą nerek. Ich ilość zależy od zapotrzebowania na białko, wyników fosforu i PTH, profilu lipidowego, stadium PChN oraz całego jadłospisu. Inaczej planujemy jajka u osoby z PChN przed dializą, a inaczej u pacjenta dializowanego, który potrzebuje więcej białka.
Dlatego zamiast ustalać sztywną zasadę typu „jedno jajko dziennie” albo „maksymalnie trzy tygodniowo”, lepiej traktować jajka jako jedno z wielu źródeł białka i włączać je do diety w ilości dopasowanej do sytuacji klinicznej. National Kidney Foundation również podkreśla, że nie ma jednej uniwersalnej liczby jaj dla wszystkich osób z chorobą nerek – ich ilość powinna być ustalana indywidualnie.
Praktycznie:
w PChN nie liczymy samych jaj – patrzymy na całkowitą podaż białka, fosforu i na cały wzorzec żywienia.
Podsumowanie
Jajka mogą być elementem diety osoby z przewlekłą chorobą nerek, ale ich ilość powinna być dopasowana do etapu choroby, zapotrzebowania na białko, wyników fosforu i PTH, profilu lipidowego oraz całego jadłospisu. Żółtko nie jest produktem „zakazanym”, a przy potrzebie ograniczenia fosforu część całych jaj można zastąpić samymi białkami jaj.
Przed dializą szczególną uwagę zwracamy na całkowitą podaż białka, natomiast podczas dializ jajka mogą być wygodnym źródłem pełnowartościowego białka. Najważniejsze jest więc nie pytanie „czy wolno jeść jajka?”, ale „ile i w jakiej formie pasuje do mojej sytuacji klinicznej?”.
